Zondag 19 februari 2017         lezing         aanvang 10.30 uur

Moraal en de “struggle for life”
Jan van Hooff



Ubi bene, ibi patria; waar het goed is, daar "kom ik thuis". Zo kiezen en scheppen de mens evenals andere levende wezens hun leefomgeving, hun heem. Voor zover er geen keus is, hebben ze zich te schikken. Daarbij gaat het natuurlijk om de ecologische setting, de fysieke omgeving. Trekvogels gaan de uitdaging van die keuze twee maal per jaar aan. Bevers richten hun landschap in naar hun behoefte. Maar het gaat vooral ook om de sociale setting, de samenlevingsvormen. En daar heerst een voortdurende spanning tussen zelfhandhaving en dienstbaarheid, tussen egoïsme en gemeenschapszin. Dat is niet iets waarmee alleen wij mensen worstelen; in de natuur gaat het om "the survival of the fittest". De vraag is wie uiteindelijk die meest fitte is.



In dit spanningsveld ontwikkelen zich "noodgedwongen" omgangsregels. Gewoonten (mores) die door de betrokkenen als niet-schadelijk en als weldadig worden ervaren krijgen een normatief karakter: "zo doen wij die dingen" wordt tot "zo hoort het". De natuur is amoreel, maar daar waar samenleven opbloeit ontluikt ook de kiem van de moraal. Hoe verloopt dit proces? Hoe ontstaat moraal in een amorele natuur? En kan dit inzicht ons helpen om de 'grillen' en ongrijpbaarheden van onze eigen morele vorming beter te begrijpen?


Jan A.R.A.M. van Hooff (Arnhem 1936), groeide op in het Burgers’ Zoo te Arnhem en studeerde biologie in Utrecht en Oxford. Van 1980 tot 2001 was hij aan de Universiteit Utrecht verbonden als hoogleraar in de Gedragsbiologie, en hoofd van de onderzoeksgroep Ethologie & Socio-oecologie. Zijn interesse gaat in het bijzonder uit naar het sociale gedrag en de sociale organisatie van primaten. Dit werd o.a. onderzocht bij de chimpanseegroep in Burgers Zoo, Arnhem. Daarbij ging het om zaken als conflictoplossing, sociale harmonie en stress, en de invloed hiervan op de ontwikkeling van individuele dieren, in afhankelijkheid van sociale positie, leeftijdsfase en sekse. Van Hooff is lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en Officier in de Orde van Oranje-Nassau.


Bijdrage in de kosten Є8,50 / €5,50 leden en begunstigers